Sai 1 ly đi 1 dặm

     

Ông bà ta bao gồm câu: “Sai một li đi một dặm”. Câu châm ngôn kia vẫn luôn luôn là chân lý, từ thời điểm ngày xưa cho tới tận bây giờ. Chỉ cần sơ suất một ít thôi cũng khiến sự câu hỏi đi lệch vô cùng xa.

Bạn đang xem: Sai 1 ly đi 1 dặm

*
 

Chuyện tiếu lâm việt nam kể rằng có fan bị nhức bụng, cho đi mời thầy lang chữa bệnh. Thầy giở sách dung dịch ra tra, thấy ghi “đau bụng uống nhân sâm”, bèn có tác dụng theo. Công dụng người bệnh dịch chết. Người nhà khiếu nại thầy lên quan liêu huyện. Thầy bảo chỉ tuân theo sách dạy. Quan tiền bắt mở sách ra xem, té ra sau câu “đau bụng uống nhân sâm” còn tồn tại hai chữ “thì chết”!

Câu chuyện tiếu lâm trên trên đây muốn kể đến cách gọi câu nệ sách vở, và bí quyết đọc sách vở và giấy tờ hời hợt, không tới nơi đến chốn. Chỉ sai một chút ít cũng dẫn đến chết người. Nhưng trong văn chương tuyệt đời thường, đôi lúc đọc kỹ, nghe trọn cơ mà ta vẫn ngộ dấn như thường.

Có một anh nọ đến gặp bác sĩ xin chưa bệnh dịch vô sinh. Bác bỏ sĩ tìm chưa ra nguyên nhân, anh ta góp ý:

- Thưa bác sĩ, tui nghi bệnh vô sinh này còn có tính di truyền, vững chắc tui bị lây từ bỏ ông già rồi.

Bác sĩ bực mình, gắt:

- ba anh vô sinh thì anh nơi đâu ra?

Anh ta ngay tức thì đáp:

- Dạ, tui sinh sống trong quê new ra hồi sáng ni!

Đó là chuyện khôi hài kế bên đời. Trong văn chương vẫn đầy phần nhiều chuyện gọi nhầm, hiểu sai. Bài xích hát nổi tiếng “Con mắt còn lại” của nhạc sĩ Trịnh Công đánh cũng là một ví dụ. Câu chữ ca trường đoản cú trong bạn dạng nhạc này đem ý từ hai câu cuối trong bài thơ “Mắt buồn” của nhà thơ Bùi Giáng:

Bây tiếng riêng đối lập tôi,

Còn hai nhỏ mắt khóc fan một con.

“Người một con” tại đây hẳn là để chỉ “gái một con”. Người thanh nữ sinh nhỏ đầu lòng là lao vào thời kỳ dâng lên của nhan sắc. “Nhất gái một con, nhì thuốc ngon nửa điếu”, “Gái một nhỏ trông mòn nhỏ mắt”. Xinh xắn như vậy, ai lại chẳng yêu, độc nhất vô nhị là so với những trung tâm hồn thơ lãng mạn? Tôi còn nguyên hai nhỏ mắt đây, tôi yêu thương em yêu cầu nhìn em say đắm, tuy vậy em thừa xa xôi. Tôi “còn hai bé mắt” nhưng yêu em tuyệt vọng, nên chỉ với biết khóc đến “người một con” là em đó. Tuy nhiên nhạc sĩ Trịnh Công sơn lại phát âm “khóc bạn một con” theo nghĩa dùng một bé mắt để “khóc người”, khóc cho thiên hạ, cho những người ta, còn nhỏ mắt kia để dành lại “nhìn cuộc đời tôi”, buộc phải mới viết thành:

Còn hai nhỏ mắt, khóc người một con. Còn hai nhỏ mắt, một bé khóc người. Nhỏ mắt còn lại nhìn cuộc sống tôi...

Có lẽ Trịnh Công tô nhớ mang lại với điển rứa “mắt xanh” của Nguyễn Tịch trong câu thơ Kiều:

Bấy thọ nghe giờ má đào,

Mắt xanh chẳng nhằm ai vào tất cả không?

Nguyễn Tịch có tác dụng quan đời bên Tấn, ưa rượu cùng đàn, là một nhân vật dụng trong đội “Trúc lâm thất hiền” (bảy người hiền ngơi nghỉ rừng trúc). Ông gồm thái độ siêu lạ khi tiếp khách. Nếu khách là hạng bạn cao nhã thì nhìn bởi cặp đôi mắt xanh, nếu là người tầm thường xuyên thì nhìn bởi cặp mắt trắng.

Xem thêm: Giấc Mơ Tuổi Học Trò - Có Những Giấc Mơ Về Lại Tuổi Học Trò

Ca từ trong “Con mắt còn lại” trả toàn biệt lập với ý nghĩa trong lời thơ “Mắt buồn”. Không chỉ có là “đi một dặm” cơ mà thôi!

Ngày còn đi học, họ ai lại chẳng mê Truyện Kiều. Bao gồm điều, nhiều câu tưởng chừng rất đơn giản, phát âm lên nghe cực kỳ êm tai, nhưng thỉnh thoảng ta lại không hiểu hết nghĩa, hoặc phát âm sai. Chẳng hạn như câu tả Kim Trọng:

Phong bốn tài mạo tót vời,

Vào vào phong nhã, ra ngoài hào hoa.

Câu 6 thì không có gì nhằm nói, tuy vậy câu 8 new là lạ. “Phong nhã”, “hào hoa” thì ai ai cũng hiểu, nhưng lại nghĩa cả câu 8 là gì thì chịu! thử hỏi “vào trong” là vào trong đâu, còn “ra ngoài” là ra bên ngoài cái gì? những nhà chú giải, kể cả những người dân tài hoa như các cụ ông cụ bà Tản Đà, è cổ Trọng Kim cũng chỉ lý giải chung chung. Cầm cố Phan Khôi, trong cuốn “Việt ngữ nghiên cứu”, lúc bàn về nghĩa các chữ “Trên, Dưới, Trong, Ngoài, Lên, Xuống, Vào, Ra”, lại giải thích:

“Vào vào phong nhã, ra phía bên ngoài hào hoa”, là: vào tận vào phong nhã, vượt ra bên ngoài hào hoa”.

Ý nói Kim Trọng là con trai trai “phong nhã hơn toàn bộ cơ thể phong nhã, hào hoa vượt cả khách hàng hào hoa”. Thú thật, nghe cũng khá mơ hồ. Phương pháp hiểu của núm Phan Khôi cũng là biện pháp hiểu thông thường của tương đối nhiều sách chú giải, thường phân tích và lý giải “trong, ngoài” theo nghĩa đối lập về không gian (ví dụ: vào trong nhà, ra bên ngoài đường), hoặc trái lập về môi trường xung quanh (ví dụ: ở trong phòng và ra ngoài xã hội).

Tôi cũng bao lần vướng mắc về ý nghĩa sâu sắc của câu thơ này. Chỉ cho đến lúc đọc được phiên bản dịch Truyện Kiều sang chữ hán của ông Trương Cam Vũ thì mới có thể hiểu ra. Ông Trương Cam Vũ dịch câu thơ đó thành một câu thơ tiếng hán tuyệt vời: “Nội hoài phong nhã, biểu hào hoa”. Trong câu thơ “Vào vào phong nhã, ra phía bên ngoài hào hoa” thì “vào trong” có nghĩa là “tiềm ẩn vào mặt trong” (nội hoài phong nhã), còn “ra ngoài” tức là “biểu hiện ra mặt ngoài” (biểu hào hoa). Câu này tả con fan Kim Trọng: phần bên trong tâm hồn thì phong nhã, còn phong thái ứng xử bề ngoài thì hào hoa. Ông Vũ cũng là một trong tâm hồn thơ lớn nên hiểu được cố gắng Tố Như.

Xem thêm: Kỹ Thuật Trồng Bưởi Năm Roi, Hiệu Quả Nhất' Cho Bà Con

Trong văn chương cũng giống như trong cuộc sống, có rất nhiều điều đơn giản và dễ dàng nhưng lại gây phát âm sai, hiểu lầm như vậy đấy. Đôi lúc sự hiểu lầm dẫn đến trường hợp khôi hài.

Có một anh thợ đánh được thuê mang lại sơn lại tường trong phòng để ngủ của một cặp vợ ông chồng nọ. Buổi tối, anh ông xã đi nhậu về, xỉn quá, vịn tay vào tường, lem tùm lum. Sáng sủa hôm sau, ông chồng đi làm, anh thợ đến, bà xã muốn sơn lại chỗ nhem nhuốc trên tường, bèn bảo: